- Ο συμπεριφορισμός προτείνει ότι η ψυχολογία θα πρέπει να επικεντρώνεται αποκλειστικά στην παρατηρήσιμη και μετρήσιμη συμπεριφορά, απορρίπτοντας την υποκειμενική ενδοσκόπηση.
- Βασίζεται στη μάθηση μέσω της εξαρτημένης μάθησης, είτε μέσω της συσχέτισης ερεθισμάτων είτε μέσω των συνεπειών των πράξεων.
- Μεγάλες προσωπικότητες όπως ο Γουάτσον, ο Παβλόφ και ο Σκίνερ μεταμόρφωσαν τον κλάδο, επηρεάζοντας βαθιά την εκπαίδευση και τη θεραπεία σήμερα.
Όταν μιλάμε για ψυχολογία, είναι φυσιολογικό να μας έρχεται στο μυαλό ένα ευρύ φάσμα προσεγγίσεων. Ορισμένες σχολές σκέψης επικεντρώνονται στο ασυνείδητο, άλλες στις νοητικές διεργασίες, αλλά μία αποφάσισε να σπάσει όλα τα παραπάνω για να επικεντρωθεί στο απτό. Ο συμπεριφορισμός αναδύθηκε ακριβώς έτσι, ως ένα χαστούκι στο πρόσωπο της υποκειμενικότητας, προτείνοντας ότι αν κάτι δεν μπορεί να φανεί ή να μετρηθεί, τότε δεν έχει θέση σε μια σοβαρή επιστήμη.
Σήμερα, αν και πολλοί ψυχολόγοι εργάζονται από μια γνωσιακή-συμπεριφορική οπτική γωνία, τα θεμέλια που έθεσαν οι πρώτοι συμπεριφοριστές παραμένουν θεμελιώδη. Δεν πρόκειται μόνο για τη διεξαγωγή πειραμάτων με αρουραίους ή περιστέρια σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα, αλλά και για την κατανόηση του πώς το περιβάλλον διαμορφώνει τη συμπεριφορά μας και πώς η μάθηση είναι το βασικό στοιχείο που καθορίζει ποιοι είμαστε και πώς αντιδρούμε στον κόσμο.
Τι ακριβώς είναι ο συμπεριφορισμός;

Βασικά, αυτή η σχολή σκέψης είναι ένας κλάδος της ψυχολογίας αφιερωμένος στη μελέτη των νόμων που διέπουν τη συμπεριφορά των ανθρώπων και των ζώων. Στα αρχικά στάδια, οι συμπεριφοριστές αγνόησαν εντελώς τι συνέβαινε μέσα στο μυαλό (το ενδοψυχικό) για να επικεντρωθούν στην παρατηρήσιμη συμπεριφορά . Για αυτούς, έννοιες όπως το «νους» ήταν απλές αφαιρέσεις που δημιουργούσαν περισσότερο θόρυβο από οτιδήποτε άλλο, αφού αυτό που πραγματικά είχε σημασία ήταν οι σύνδεσμοι μεταξύ ενός ερεθίσματος και της αντίδρασης που προκαλούσε.
Μια ισχυρή ιδέα πίσω από αυτή την προσέγγιση είναι ότι γεννιόμαστε ως «λευκή πλάκα». Αυτό σημαίνει ότι η προσωπικότητα και οι πράξεις μας δεν καθορίζονται από γονίδια ή βιολογικά ένστικτα, αλλά μάλλον διαμορφώνονται από προηγούμενες εμπειρίες . Έτσι, η συμπεριφορά γίνεται το αποτέλεσμα των ενισχύσεων και των τιμωριών που έχουμε λάβει σε όλη μας τη ζωή, καθιστώντας το πλαίσιο άρρηκτα συνδεδεμένο με την ίδια τη συμπεριφορά.
Βασικοί πυλώνες και βασικές έννοιες για να μην χαθείτε
Για να κατανοήσετε τον συμπεριφορισμό, πρέπει να κατανοήσετε μερικούς όρους που είναι απαραίτητοι για αυτήν τη θεωρία:
- Κίνητρο: Οποιοδήποτε εξωτερικό σήμα ή συμβάν που προκαλεί στον οργανισμό να αντιδράσει με κάποιο τρόπο.
- Απάντηση: Η συγκεκριμένη ενέργεια που εκτελεί το υποκείμενο ως αποτέλεσμα της λήψης ενός ερεθίσματος.
- Προετοιμασία: Η μαθησιακή διαδικασία που συμβαίνει όταν συνδέουμε ένα ερέθισμα με μια συγκεκριμένη αντίδραση.
- Ενίσχυση: Μια ανταμοιβή ή μια θετική συνέπεια που καθιστά πολύ πιο πιθανή την επανάληψη της συμπεριφοράς.
- Τιμωρία: Το αντίθετο της ενίσχυσης· είναι μια δυσάρεστη συνέπεια που επιδιώκει να εξαφανίσει τη συμπεριφορά.
Ένα ταξίδι στην ιστορία και τους πρωταγωνιστές της

Όλα ξεκίνησαν με τον Βίλχελμ Βουντ, ο οποίος δημιούργησε το πρώτο εργαστήριο πειραματικής ψυχολογίας. Αν και χρησιμοποίησε την ενδοσκόπηση, έθεσε τα θεμέλια για την επιστημονική μέθοδο και τη στατιστική , την οποία οι συμπεριφοριστές θα χρησιμοποιούσαν αργότερα για να απαλλάξουν την ψυχολογία από την υποκειμενικότητα.
Αλλά η πραγματική ανακάλυψη ήρθε με τον John B. Watson. Αυτός ο άνθρωπος ήταν που σήμανε συναγερμό το 1913, υποστηρίζοντας ότι η ψυχολογία θα έπρεπε να είναι μια φυσική επιστήμη. Ο Watson απέρριψε τον δυϊσμό νου-σώματος και υποστήριξε ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά ήταν προβλέψιμη και, πάνω απ' όλα, τροποποιήσιμη. Το πιο αμφιλεγόμενο πείραμά του ήταν αυτό του «Μικρού Άλμπερτ », όπου απέδειξε ότι μια φοβία θα μπορούσε να δημιουργηθεί τεχνητά συσχετίζοντας έναν λευκό αρουραίο με έναν δυνατό θόρυβο.
Είδη εξαρτημένης μάθησης και οι δημιουργοί τους

Δεν είναι όλες οι μορφές συμπεριφοράς ίδιες. Με την πάροδο του χρόνου, έχουν αναδυθεί διαφορετικοί τρόποι κατανόησης της μάθησης:
κλασική προετοιμασία
Το βασικό πρόσωπο εδώ είναι ο Ιβάν Παβλόφ. Αυτός ο Ρώσος φυσιολόγος παρατήρησε ότι τα σκυλιά του σάλιαζαν όχι μόνο στη θέα της τροφής, αλλά και στο άκουσμα του κουδουνιού που ανακοίνωνε την άφιξή της. Αυτή η συνειρμική μάθηση είναι η βάση της κλασικής εξαρτημένης μάθησης: ένα ουδέτερο ερέθισμα τελικά προκαλεί μια βιολογική απόκριση επειδή έχει επανειλημμένα συνδυαστεί με ένα μη εξαρτημένο ερέθισμα.
Ενόργανη και λειτουργική εξαρτημένη μάθηση
Ο Έντουαρντ Θόρνταϊκ άνοιξε τον δρόμο με τις γάτες του σε κουτιά με παζλ. Διατύπωσε τον νόμο του αποτελέσματος , ο οποίος ορίζει ότι εάν μια ενέργεια επιφέρει ένα ικανοποιητικό αποτέλεσμα, το ζώο είναι πολύ πιθανό να την επαναλάβει. Αυτό ήταν το προοίμιο του έργου του Μπ.Φ. Σκίνερ, του πατέρα του ριζοσπαστικού συμπεριφορισμού.
Ο Σκίνερ το πήγε αυτό στο επόμενο επίπεδο με το περίφημο «κουτί του Σκίνερ». Εισήγαγε τη διάκριση μεταξύ θετικής ενίσχυσης (δίνοντας κάτι καλό) και αρνητικής ενίσχυσης (αφαιρώντας κάτι κακό). Για τον Σκίνερ, η σκέψη ήταν απλώς λεκτική συμπεριφορά και κάθε ανθρώπινη συμπεριφορά ήταν αποτέλεσμα μαθησιακών συσχετίσεων.
Άλλες παραλλαγές και η μετατόπιση προς τη γνωστική
Ο συμπεριφορισμός δεν ήταν μια μονολιθική οντότητα. Υπήρχαν συγγραφείς όπως ο Tolman, ο οποίος μίλησε για γνωστικούς χάρτες και σκόπιμες συμπεριφορές, και ο Clark Hull, ο οποίος θεωρούσε τη μάθηση ως εργαλείο επιβίωσης για την ικανοποίηση βιολογικών ενορμήσεων. Άλλοι, όπως ο Kantor, προτιμούσαν να μιλούν για διασυμπεριφορά, βλέποντας τη σχέση υποκειμένου-περιβάλλοντος ως έναν συνεχή διάλογο.
Από τη δεκαετία του 50 και μετά, ο συμπεριφορισμός άρχισε να χάνει την ορμή του με την λεγόμενη γνωστική επανάσταση . Οι ψυχολόγοι συνειδητοποίησαν ότι η αγνόηση του νου ήταν λάθος και ότι οι εσωτερικές διεργασίες επηρεάζουν επίσης τον τρόπο που ενεργούμε. Από αυτή τη σύγκλιση προέκυψε η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, η οποία είναι η πιο ευρέως χρησιμοποιούμενη προσέγγιση σήμερα, επειδή συνδυάζει την αποτελεσματικότητα της τροποποίησης της συμπεριφοράς με την ανάλυση των σκέψεων.
Πρακτικές εφαρμογές: Εκπαίδευση και Θεραπεία

Στις τάξεις, ο συμπεριφορισμός μεταφράζεται στη χρήση ανταμοιβών και τιμωριών για την καθοδήγηση της συμπεριφοράς των μαθητών. Ο έπαινος από τον εκπαιδευτικό αποτελεί θετική ενίσχυση που ενθαρρύνει τη συμμετοχή. Αν και μπορεί να φαίνεται απλοϊκό, αυτές οι τεχνικές έχουν αποδειχθεί ζωτικής σημασίας στην ειδική αγωγή και στην εργασία με παιδιά με αναπτυξιακές αναπηρίες.
Σε κλινικό περιβάλλον, η συμπεριφορική θεραπεία στοχεύει στην αλλαγή προβληματικών συνηθειών. Τεχνικές όπως η συστηματική απευαισθητοποίηση επιτρέπουν τη θεραπεία των φοβιών εκθέτοντας σταδιακά τον ασθενή στο φοβερό ερέθισμα. Χρησιμοποιείται επίσης η εξάλειψη, η οποία περιλαμβάνει τη διακοπή της ενίσχυσης μιας ανεπιθύμητης συμπεριφοράς έτσι ώστε, με την πάροδο του χρόνου, να εξαφανιστεί από μόνη της.
Από τις πρώτες ιδέες του Watson μέχρι την πολυπλοκότητα των θεραπειών τρίτης γενιάς, ο συμπεριφορισμός έχει αφήσει ένα ανεξίτηλο σημάδι. Αν και η ιδέα ότι είμαστε μηχανές που αντιδρούν σε ερεθίσματα έχει καταστεί ξεπερασμένη, η πειραματική αυστηρότητα και η σημασία του πλαισίου παραμένουν οι ακρογωνιαίοι λίθοι που επιτρέπουν στη σύγχρονη ψυχολογία να βασίζεται σε στοιχεία και όχι σε απλές υποθέσεις για την ανθρώπινη ψυχή.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ της κλασικής και της λειτουργικής εξαρτημένης μάθησης;
Η κλασική εξαρτημένη μάθηση βασίζεται στη συσχέτιση δύο ερεθισμάτων για την πρόκληση μιας αυτόματης απόκρισης, ενώ η εξαρτημένη μάθηση επικεντρώνεται στο πώς οι συνέπειες μιας ενέργειας, όπως οι ανταμοιβές ή οι τιμωρίες, επηρεάζουν την πιθανότητα επανάληψης αυτής της συμπεριφοράς.
Ποιος θεωρείται ο πατέρας του συμπεριφορισμού;
Ο John B. Watson αναγνωρίζεται ως ο ιδρυτής αυτού του κινήματος μετά τη δημοσίευση του μανιφέστου του το 1913, στο οποίο πρότεινε ότι η ψυχολογία θα πρέπει να μελετά μόνο την παρατηρήσιμη συμπεριφορά.
Ποιο είναι το κενό φύλλο στο συμπεριφοριστικό πλαίσιο;
Είναι η ιδέα ότι τα ζωντανά όντα γεννιούνται χωρίς σημαντικές βιολογικές προδιαθέσεις, και η συμπεριφορά τους είναι αποκλειστικά αποτέλεσμα εμπειριών και μάθησης που αποκτώνται μέσω του περιβάλλοντος.
Από τι αποτελείται το πείραμα του Μικρού Άλμπερτ;
Ήταν μια μελέτη των Watson και Rayner όπου έβαλαν ένα μωρό σε κατάσταση φόβου για τους λευκούς αρουραίους συνδέοντας την παρουσία του ζώου με έναν δυνατό και δυσάρεστο θόρυβο.
Ποιος είναι ο νόμος του αποτελέσματος του Thorndike;
Είναι η αρχή που δηλώνει ότι οι συμπεριφορές που παράγουν ικανοποιητικά αποτελέσματα τείνουν να επαναλαμβάνονται, ενώ εκείνες που δημιουργούν δυσφορία τείνουν να εξασθενούν.
Τι διαφοροποιεί τον ριζοσπαστικό συμπεριφορισμό του Skinner από τον κλασικό συμπεριφορισμό;
Ο κλασικός συμπεριφορισμός εστιάζει στη σχέση ερεθίσματος-απόκρισης, ενώ ο ριζοσπαστικός συμπεριφορισμός του Skinner δίνει έμφαση στις συνέπειες της συμπεριφοράς και της συντελεστικής μάθησης.
Πώς επηρέασε ο συμπεριφορισμός τη σύγχρονη ψυχολογία;
Η κύρια κληρονομιά του είναι η χρήση της πειραματικής μεθόδου και της αντικειμενικής παρατήρησης, η οποία οδήγησε στη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία που ενσωματώνει την ανάλυση της συμπεριφοράς με τις νοητικές διεργασίες.
Δείκτης
- 1 Τι ακριβώς είναι ο συμπεριφορισμός;
- 2 Βασικοί πυλώνες και βασικές έννοιες για να μην χαθείτε
- 3 Ένα ταξίδι στην ιστορία και τους πρωταγωνιστές της
- 4 Είδη εξαρτημένης μάθησης και οι δημιουργοί τους
- 5 Άλλες παραλλαγές και η μετατόπιση προς τη γνωστική
- 6 Πρακτικές εφαρμογές: Εκπαίδευση και Θεραπεία
- 7 Συχνές ερωτήσεις